Çocuk Hakları  Sözleşmesi , Birleşmiş Milletler Genel Asamblesi tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilerek  2 Eylül 1990 tarihinde de yürürlüğe konulmuştur. Çocuğun yüksek yararının en önemli prensip olduğunu ve imzacı devletin çocuğun korunması,yaşatılması,geliştirilmesi ve katılımını sağlamakla yükümlü olduğu  belirtilen sözleşmeyi Türkiye’ de imzalayıp onaylamıştır. Dünyada en hızlı ve yaygın kabul gören uluslararası sözleşme olan çocuk hakları sözleşmesi  56 maddeden oluşmaktadır. Sözleşmenin ilk maddesine göre 0-18 yaş arasındaki herkes çocuktur.

Sözleşmenin başlıca maddeleri şunlardır ;

GENEL PRENSİPLER:

a)Fark gözetmeme (Madde 2)

b)Çocuğun   yüksek  yararı (Madde 3)

c)Yaşama, hayatta kalma ve gelişme hakkı (Madde 6)

d)Çocuğun görüşlerine saygı (Madde 12)

SİVİL HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER:

  1. a) Adı ve milliyeti (Madde 7)
  2. b) Kimliğin korunması (Madde 8)
  3. c) İfade özgürlüğü (Madde 13)
  4. d) Doğru bilgiye ulaşma (Madde 17)
  5. e) Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü (Madde 14)
  6. f) Barışçıl toplantı yapma ve örgütlenme özgürlüğü (Madde15)
  7. g) Gizliliğin (Kişiselliğin) korunması (Madde 16)
  8. h) İşkence veya diğer zulüm, insanlık dışı ve alçaltıcı muamele ve cezalara maruz kalmama hakkı (Madde 37 (a))

AİLE ÇEVRESİ VE ALTERNATİF BAKIM:

  1. a) Ebeveyn rehberliği (Madde 5)
  2. b) Ebeveynin sorumlulukları (Madde 18, Parag.1-2)
  3. c) Ebeveynden ayırma (Madde 9)
  4. d) Ailenin yeniden birleştirilmesi (Madde 10)
  5. e) Çocuk için nafakanın iyileştirilmesi (Madde 27, Paraf. 4)
  6. f) Çocuğun aile ortamından yoksun bırakılması (Madde 20)
  7. g) Evlatlık edinme (Madde 21)
  8. h) Kanuna aykırı nakletme ve geriye döndürme (Madde 11)
  9. i) Fiziksel ve psikolojik iyileştirme ve sosyal bütünlük bakımından (topluma kazandırma) istismar ve ihmal (Madde 39)
  10. j) Yerleştirilenlerin periyodik kontrolü (Madde 25)

TEMEL SAĞLIK VE REFAH:

  1. a) Hayatın devamı ve gelişim (Madde 6, Parag.2)
  2. b) Özürlü çocuklar (Madde 23)
  3. c) Sağlık ve sağlık hizmetleri (Madde 24)
  4. d) Sosyal güvenlik ve çocuk bakım servisleri ile olanakları (Madde. 26 ve 18, parag3)
  5. e) Yaşam standardı (Madde 27, parag.1-3)

EĞİTİM, BOŞ VAKTİ DEĞERLENDİRME VE KÜLTÜREL ETKİNLİKLER:

  1. a) Mesleki eğitim ve rehberlik içeren eğitim (Madde 28)
  2. b) Eğitimin amaçları (Madde 29)
  3. c) Boş vakti değerlendirme, eğlence ve kültürel etkinlikler (Madde 31)

ÖZEL KORUMA ÖNLEMLERİ:

  1. a) Tehlike içindeki çocuklar
  2. i) mülteci çocuklar (Madde 22)
  3. ii) fiziksel ve psikolojik iyileştirme ve sosyal bütünleşmede (topluma kazandırma) (Madde39), silahlı çatışma içindeki çocuklar (Madde 38)
  4. b) Kanun ile çatışan çocuklar
  5. i) çocuk yargılamasının yöntemi (Madde 40)
  6. ii) özgürlüğünden yoksun bırakılan çocuklar-her türlü tutuklama, hapse atma veya koruma evlerine yerleştirme, (Madde 37 (b), (c), ve (d) )

iii) gençlerin mahkum edilmesi-özellikle ölüm cezasının yasaklanması ve hapishanede tutulması. (Madde 37 (a) )

  1. iv) fiziksel ve psikolojik iyileştirme ve sosyal bütünleşme (topluma kazandırma) (Madde 39)
  2. c) İstismar edilme durumundaki çocuklar-fiziksel ve psikolojik iyileştirme ve sosyal bütünleşmeyi (topluma kazandırma) sağlama (Madde 39)
  3. i) çocuk işçiliğini içeren ekonomik sömürü (Madde 32)
  4. ii) ilaç (uyuşturucu) bağımlılığı (Madde 33)

iii) cinsel istismar ve kötüye kullanma (Madde 34)

  1. iv) diğer çeşitli istismarlar (Madde 36)
  2. v) satışı, trafiği ve kaçırma (Madde 35)
  3. d) Bir azınlık veya bir yerli grup içindeki çocuklar (Madde 30)

Türkiye  Çocuk Hakları Sözleşmesine ilk imza koyan ülkelerden birisidir. Birleşmiş Milletler Genel Merkezinde  29-30 Eylül 1989 tarihleri  arasında  toplanan ” Çocuklar için Dünya Zirvesinde  ”  ilk kez  imzaya açılan   Çocuk Hakları  Sözleşmesini   toplantıda bulunan  dönemin Cumhurbaşkanı  Turgut   Özal’ın  imzalamasıyla    Türkiye sözleşmeye ilk imza koyan  devletler içinde yer  almıştır.

Ancak yasanın  yürürlüğe  girmesi için  ikinci aşama  olan sözleşmenin ülke meclislerinde onaylanarak yürürlüğe girmesi işlemi  ancak  5 yıllık bir bekleme döneminden sonra gerçekleşmiş  ve    27  Ocak  1995  tarih   ve    22184  sayılı  resmi gazetede  yayınlanarak    iç   hukuk  kuralına  dönüşmüştür.

Türkiye Çocuk Hakları Sözleşmesini imzalamış olmasına karşın çocukların durumuna baktığımızda çocukların korunma , yaşatılma ,geliştirilmesi ve katılımları için yeterli düzeye gelemediği görülmektedir. Çocukların yüksek yararı için  olması gereken koşulların  ülkemizde hala oluşmamış olduğu açıktır . Ancak  bugüne kadar geçen 10 yılda  kanunların uyum yasaları çerçevesinde düzenlenmesi ve çocuk hakları sözleşmesine uyumlu hale getirilmesi ile ilgili değişiklik çalışmalarının en  iyimser şekliyle söyleyecek olursak  bununla ilgili  değişikliklere  gerektiği  kadar  yer verilmediği  görülmektedir.  Özellikle medeni kanun , iş kanunu , ceza kanunu  ve özel koruma tedbirlerine  ihtiyaç duyan  çocuklar konularında    yapılması  gereken acil  birçok  değişiklik olmasına karşın   bu konudaki  girişimlerin  yeterli  olmadığı açıkça  görülmektedir.

Temel iki kavramın   altının çizilmesi gerektiği özellikle çocuk hakları  sözleşmesinden sonra  ortaya çıkmıştır.

1-Çocuk bireydir ve hakları vardır.

2- Çocuğun yüksek yararı temel ilkedir.